Судлар фаолиятига замонавий технологияларни жалб этиш ва рақамлаштириш давр талаби

Сўнгги йилларда давлатимизда суд-ҳуқуқ тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлар ўз самарасини бермоқда. Ушбу ислоҳотлардан кўзланган асосий мақсад, аввало инсон қадрини улуғлаш, уларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишдан иборатдир.

Бундан ташқари, Суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллигини таъминлаш, одил судловга эришиш йўлида ҳам бир қанча ҳужжатлар қабул қилинмоқда.

Жумладан, жорий йилнинг 21 август куни “Судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш орқали одил судловга эришиш даражасини ошириш ҳамда суд тизимининг моддий-техник таъминотини яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Президент Фармони қабул қилинганлиги ҳам, суд-ҳуқуқ соҳасидаги ислоҳотларнинг узвий давомидир.

Мазкур Фармонга кўра, судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш ҳамда рақамлаштириш жараёнларини жадаллаштиришнинг устувор мақсадлари этиб қуйидагилар белгиланди, жумладан:

суд ишларини юритишда қоғоз шаклидан воз кечиш мақсадида “Рақамли суд” концепцияси асосида ишларнинг юритилишини босқичма-босқич тўлиқ электрон шаклга ўтказиш;

судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш учун зарур техник инфратузилма яратиш;

Олий суднинг ахборот тизимлари негизида суд ҳужжатлари архиви модулини ишлаб чиқиш ва амалиётга жорий этиш;

судлар фаолиятини рақамлаштириш бўйича “Кибер ҳуқуқ” йўналишида илмий тадқиқотлар ўтказиш, шунингдек, судьялар ва суд аппарати ходимларининг рақамли саводхонлиги ва малакасини доимий ошириб бориш.

Рақамли суд” концепциясини амалга ошириш доирасида:

судга ариза беришдан олдин сунъий интеллект ёрдамида суд муҳокамасининг тахминий натижаси ҳамда сарфланадиган харажатлар шакллантирилади;

мурожаатлар судга электрон шаклда юборилади;

суд ҳужжатлари лойиҳалари автоматик шакллантирилади.

Бундан ташқари, Фармонга кўра, 2025 йил 1 декабрдан фуқаролар, адвокатлар, юристлар, судьялар учун норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни таҳлил қилиш платформаси ишга туширилади.

2025 йил якунигача суд ҳужжатларини автоматик тайёрлаш махсус ахборот дастури яратилади.

2026 йил 1 январдан “my.sud.uz” интерактив хизматлар порталида фуқароларга ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш модулини жорий этиш, бунда сунъий интеллект асосида ишлайдиган виртуал маслаҳатчи яратилади, ҳуқуқий мурожаатларга жавоб бериш ҳамда суд маълумотлари автоматик етказилади.

2026 йил якунигача фуқароларга одил судловга эришишда қулай имкониятлар яратиш мақсадида 5 та янги интерактив хизматларни йўлга қўйиш, шунингдек, суднинг ахборот тизимидаги “Шахсий кабинет” платформасининг фойдаланувчилар учун янада қулай бўлган янги версияси ишлаб чиқилади.

Мазкур Фармоннинг қабул қилиниши нафақат, судья ва суд ходимларига, балки судга мурожаат қилмоқчи бўлган фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларига ҳам қулайлик яратди.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш жоизки, амалга оширилаётган ислоҳотлар нафақат суд ҳокимиятининг мустақиллигини ошириш, балки инсонларнинг оғирини енгил қилиб, уларнинг судга бўлган ишончини янада кучайтиришдан иборатдир.

 

Дилшод Турдиев,

Учқудуқ туман иқтисодий судининг раиси